Балдан кийин (Толстой)
Мазмундаштын бөлүмдөргө бөлүнүшү шарттуу.
Чөйрө же туш келди: Иван Васильевичтин жашоо тагдыры жөнүндө пикири жана Варенькага болгон сүйүүсү
Орусиянын губерниялык шаарында, 1840-жылдары, Масленица майрамынын акыркы күнүндө болгон окуяны Иван Васильевич көп жылдан кийин тааныштарына айтып берген.
.jpg)
Тааныштары адамдын жакшырышы үчүн адегенде жашоо шартын өзгөртүү керектигин талкуулашкан. Ал болсо тагдырын чөйрө эмес, бир таңдагы кокустук өзгөрткөнүн айтып, ошол кезде Варенька Б. деген кызды сүйгөнүн эскерген.
.jpg)
Ал кезде университетте окуп, бай жана шайыр жашаган. Бий кечелерин жакшы көрүп, кызга болгон сүйүүсүн өмүрүндөгү эң күчтүү сезими деп эсептеген.
Балдагы бакыт: Варенька жана анын атасы менен бий
Майрамдын акыркы кечинде ал губерниялык дворяндардын башчысы уюштурган балга барган. Варенька кызгылт курчанган ак көйнөк кийген. Мазуркага аны башка конок чакырып койсо да, Иван Васильевич кыз менен дээрлик тынымсыз бийлеген. Ал сүйүүсүнө мас болуп, шампан да ичкен эмес.
Варенька ага кечки тамактан кийин дагы бийлөөгө убада берип, желпигичинен бир мамык үзүп берген. Иван Васильевич ошол бактысын мындайча эскерген:
Мен жөн гана көңүлдүү жана ыраазы эмес элем: бактылуу, бакытка бөлөнгөн, боорукер элем; өзүмө окшобой, жамандыкты билбеген жана бир гана жакшылык кыла алган кандайдыр бир жерден тышкаркы жанга айлангам. Мамыктын учун мээлейиме катып, андан кете албай турдум.
Андан соң үйдүн кожойкеси кыздын атасы, полковник Пётр Владиславичти бийге көндүргөн.
.jpg)
Ал кылычын чечип, мээлей кийип, кызы менен мазурка бийлеген. Денеси оорлошсо да, кыймылдары тың болгон. Варенька анын кадамына ыңгайлашып, жанында жеңил айланган. Коноктор кол чабышкан. Иванды полковниктин эски үлгүдөгү өтүгү өзгөчө элжиреткен: ал муну кызы үчүн өзүнөн үнөмдөгөн атанын камкордугу деп түшүнгөн. Полковник кызын чекесинен өөп, жигитке тапшырган. Эрте турарын айтып, тамакка калбай кеткен, кызы болсо энеси менен калган.
Балдан кийинки уктабай жүргөн түн: бактылуу эстеликтер жана эртеңки сейил
Тамактан кийин Иван Васильевич Варенька менен убадалашкан бийин бийлеген. Алар сүйүү жөнүндө сүйлөшүшкөн эмес; ага кызды сүйгөнүнүн өзү жетиштүү болгон. Коштошордо Варенька ага мээлейин да берген. Үйүнө таңкы бешке жакын келген жигит мамык менен мээлейди карап, кызды, өзгөчө анын атасы менен бийлегенин кайра-кайра элестеткен.
Бактысынан уктай албай, үйдөгүлөргө да мээрими төгүлгөн. Бөлмө ысык сезилгендиктен, шинелин кийип сыртка чыккан. Таң атып, туман түшүп, кар эрип, чатырлардан суу тамчылаган. Көчөдөгү аттар, отун ташыгандар, үйлөр ага өзгөчө сүйкүмдүү көрүнгөн. Ал шаардын четиндеги Варенькалардын үйүнө жакын талаага багыт алган.
Талаадагы жазалоо: полковниктин экинчи жүзү
Талаадан флейта менен барабандын жагымсыз үнү угулган. Туманда эки катар тизилген жоокерлер көрүнгөн. Муну машыгуу го деп ойлогон Иван Васильевич жанындагы темир устага жакындаган.
Уста качканы үчүн бир татар жоокерин жазалап жатышканын түшүндүргөн; Иван Васильевич катарлардын арасынан бели жылаңач, сабалып келе жаткан кишини көргөн.
Аны эки аскер сүйөп жетелеген, жанында Вареньканын атасы баскан. Эки тараптан таяк тийген сайын жазаланган киши жалынганын Иван кийин эстеген:
Ал такыр жакындаганда гана бул сөздөрдү уктум. Ал сүйлөгөн жок, ыйламсырап: «Боордоштор, ырайым кылгыла. Боордоштор, ырайым кылгыла», — деп жатты. Бирок боордоштор ырайым кылышкан жок...
Жоокердин аркасы канга боёлуп, адамдын денесине окшобой калган. Полковник жанында токтоо басып, жазалоону көзөмөлдөгөн. Бир аскердин чабуусу алсыз болгонун көрүп, замша мээлейчен колу менен анын бетине урган. Анан жаңы таяктарды алып келүүнү буюрган. Иванды байкаганда тааныбагансып, кабагын түйүп бурулуп кеткен. Өзү уят иш кылгандай сезилген Иван Васильевич көзүн жерге салып, шашып үйүнө кайткан.
Өзгөргөн өмүр: ички азап, кызматтан жана сүйүүдөн баш тартуу
Жолдо анын көңүлү айланып, кулагынан музыка, жалынган үн жана полковниктин кыйкырыгы кетпеген. Үйдө көзүн жумары менен көргөндөрү кайра элестеген. Кечинде досуна барып, мас болгондон кийин гана уктаган. Полковниктин ишенимдүү жүргөнүн түшүнүүгө аракеттенген:
«Эгер анын билгенин мен да билсем, көргөнүмдү түшүнүп, бул нерсе мени кыйнамак эмес». Бирок канча ойлонсом да, полковник эмнени билерин түшүнө алган жокмун...
Ал жазалоону дароо жаман иш деп чечкен эмес: баары зарыл көрүшсө, өзүнө белгисиз негиз бар го деп ойлогон. Бирок аны кийин да түшүнө албаган. Ошондуктан каалаган аскер кызматына да, башка кызматка да кирген эмес. Тааныштары анын көп кишиге жардам бергенин эскертишкен. Варенька жылмайганда атасынын талаадагы кебетеси эсине түшүп, жигит өзүн ыңгайсыз сезген. Кызга сейрек жолугуп, сүйүүсү акырындап өчкөн. Ошол таң анын бүт өмүрүнүн багытын өзгөрткөн.