Жашоо мыйзамы (Лондон)
Пересказдын бөлүмдөргө бөлүнүшү шартты.
Уруунун көчүп кетиши жана Коскуштун жалгыз калушы
Юкон аймагындагы кар баскан тундрада, күндөр кыскарып, суук күчөгөн маалда уруу көчүүгө камынды. Кардын үстүндө отурган сокур Коскуш айланасындагы үндөрдү кунт коюп тыңшады.
Ал кызынын кызы иттерди чанага кошуп, аларга кыйкырганын укту. Кыздын карыган таятасына көңүл бурууга убактысы жок эле. Ачка элди узак жол күтүп тургандыктан, баары шашылды. Өлүм жакындаганын сезген чал жанындагы бир кучак отунду сыйпалап, анын ордунда экенине тынчтанды. Алачыктар жыйналып, жүктөр чаналарга артылды. Ыйлаган алсыз ымыркайдын үнү ага баланын да жакында өлүп калышы мүмкүн экенин ойлотту. Камчылар чабылып, иттер улуп, чаналар биринин артынан бири алыстады. Акыры көчтүн добуштары басылып, Коскуш акыркы сааттарын жалгыз өткөрүүгө даярданды.
Баласынын коштошуусу жана отундун калган өмүрдүн ченеми болушу
Бирок кар кычырап, жанына урууну башкарган уулу келди да, атасынын башына колун акырын койду.
Уулу отун жакшы күйөрүн айтып, кар жаай баштаганын билдирди. Коскуш чарчаганын, көзү көрбөй, буттары оорлогонун айтып, аны узатты. Кадамдар басылганда, карыя отунга кол сунуп, калган өмүрүн ошого салыштырды.
Ушул таңгак отун аны көрүнүп турган түбөлүктүүлүктөн бөлүп турду. Акыры бир кучак чырпык анын жашоо ченеми болду. Чырпыктар биринин артынын бири тутанган сайын, ага өлүм жылып келе жатат.
Жашоонун мыйзамы жана табияттын кайдыгерлиги
Коскуш акыркы чырпык күйүп бүткөндө суук денесин акырындап ээлеп, башы тизесине түшөрүн элестетти. Ал буга нааразы болгон жок: өмүр бою ушундай тартипти көрүп келген эле. Анын түшүнүгүндө табият өзүнчө бир жанды сактап калууга кам көргөн эмес. Өсүмдүктөр бүчүр байлап, гүлдөп, кайра куурагандай, адамдар да тукум улап, карып өлүшкөн. Жеке адамдар кетсе да, уруу жашоосун уланткан.
Ал жаш кыздын бой жетип, аңчыга турмушка чыгып, балалуу болгондон кийин бара-бара карыганын ойлоду. Карыганда же ачарчылыкта аны да кар үстүнө отуну менен калтырып кетишкен. Коскуш ушундай өзгөрүүлөрдү жаныбарлардан да байкаган: үшүк түшкөндө чиркейлер жоголгон, кары коён душманынан кача албай калган, көзү начарлап, кыймылы оорлогон аюуну иттер жеңген. Отко чырпык кошуп, ал өткөн өмүрүн эстөөнү улантты.
Атасы, миссионер, ачарчылык жана молчулук жөнүндөгү эскерүүлөр
Коскуш бир кышта өз атасын да Клондайка дарыясынын жогору жагында көчтөн калтырып кеткенин эсине түшүрдү.
Ошол кышта урууга диний китептери жана дарылары менен миссионер келген.
Ал аңчылык кылбай, тамакты көп жегендиктен, мергенчилер аны жактырышкан эмес. Кийин өпкөсүнө суук тийип өлүп, көмүлгөн сөөгүн карышкырлар казып кетишкен. Коскуш апасынан айрылган ачарчылыкты да эстеди. Ал жылы багыш менен бугу келбей, коён көбөйбөй калган. Балдар, аялдар жана карыялар кырылып, он кишинин бирөө гана жазга жеткен. Молчулук жылдары болсо эт ашып бузулган, иттер семирип, балдар көбөйгөн. Тамакка тойгон эркектер эски кастыктарын эстеп, коңшу урууларга кол салышкан. Чалдын эсине ошол токчулук кезиндеги бир аңчылык өзгөчө даана түштү.
Зинг-ха менен аңчылык: кары багыштын карышкырларга каршы акыркы кармашы
Бала кезинде Коскуш досу Зинг-ха менен аталарын туурап, аңчылык ойноп жүргөн эле.
Тоңгон көлдөн алар кары багыштын жана аны кууган карышкырлардын жаңы издерин табышкан. Зинг-ха жаныбардын үйүрдөн бөлүнүп калганын түшүнгөн. Балдар из кубалап, кармаш болгон жерлерге келишкен. Тапталган кар, кан жана өлгөн карышкырдын сөөктөрү багыштын катуу каршылык көрсөткөнүн билдирген. Ал эки жолу жыгылып, кайра турган; дагы бир жерде эки жырткычты басып калган. Бирок кан жоготуп, кадамдары мүдүрүлө баштаган. Балдар балатынын түбүнө жашынып, карышкырлардын аны акыры жеңгенин көрүшкөн. Кийин Коскуш башчы болуп көп иштерди жасаса да, бул көрүнүштү унуткан эмес. Досу болсо кийин Юкон дарыясына түшүп өлгөн.
Карышкырлардын жакындашы жана Коскуштун өлүмдү кабыл алышы
От басаңдаганда Коскуш небереси көбүрөөк отун калтырбаганына кейиди. Уулу кайтып келер бекен деп тыңшады, бирок карышкырдын улуганын укту. Муздак тумшук ээгине тийгенде, оттон чычала сууруп алды. Оттон тайсалдаган жырткычтар аны тегеректеп, кайра жакындай беришти. Кары багышты эстеген чал каршылыгын токтотууну чечти.
Жашоого эмнеге жабышабыз? -деп Коскуш өзүнөн өзү сурап, күйүп жаткан чычаланы карга ыргытты. Ал кышылдап барып өчүп калды. Тегеректеген карышкырлар коркунучтуу ырылдай башташты. Бирок, ордунан жылышкан жок.
Ал башын тизесине жөлөп, жакындаган өлүмүн жашоонун мыйзамы катары кабыл алды.